Jedno z najbardziej zaskakujących wydarzeń ostatnich lat – Brexit, czyli opuszczenie Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię po prawie 50 latach członkostwa, wprowadziło wiele zmian zarówno na rynku brytyjskim, jak i światowym.
Pierwsze plany
Termin Brexit to połączenie dwóch słów: Britain oraz exit, czyli w wolnym tłumaczeniu „wyjście Brytanii”. Hasło to pierwszy raz zostało użyte w 2012 roku przez Petera Wildinga, chociaż w zupełnie innym kontekście, niż jakiś czas później zaczął to robić brytyjski premier David Cameron, który w 2013 roku rozpoczął temat rozwiązania umowy z Unią Europejską.
Referendum na temat wystąpienia Wielkiej Brytanii z EU miało miejsce 23 czerwca 2016 roku. Jego celem było zweryfikowanie, czy Brytyjczycy są zainteresowani opuszczeniem wspólnoty, czy też nie. Po przeprowadzeniu krótkiego, ale istotnego głosowania, okazało się, że za opuszczeniem Unii Europejskiej zagłosowało 17 410 742 osób, co dało 51,89%. Udział w wyborach wzięło 72% wyborców.
Na karcie do głosowania było wyłącznie jedno pytanie „Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union?” (Czy Zjednoczone Królestwo powinno pozostać członkiem Unii Europejskiej, czy powinno opuścić Unię Europejską) oraz dwie odpowiedzi. Ta prostota miała zagwarantować, że uczestnicy referendum podejmą decyzję zgodną ze swoimi przekonaniami.
Dzień później przywódcy czołowych Państw, na czele z przewodniczącym Donaldem Tuskiem, przyjęło do wiadomości wynik referendum oraz wyraziło ubolewanie nad podjętą decyzją. 28 czerwca 2016 rozpoczęły się pierwsze rozmowy na temat przyszłości Wielkiej Brytanii oraz pozostałych państw członkowskich. Podczas zorganizowanej konferencji na temat Brexitu wypowiedział się premier David Cameron, który 13 lipca ustąpił z pełnionej funkcji. Na stanowisku pojawiła się Teresa May.
2 października 2016 odbyła się kolejna konferencja, podczas której Premier Wielkiej Brytanii poinformowała o planowanym rozpoczęciu negocjacji.
Podczas spotkania 13 października 2016 przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk potwierdził, że rozpoczynają się negocjacje oraz że kluczowym elementem UE jest wolność przepływu osób, kapituły, usług oraz towarów.
Państwa Unii Europejskiej były gotowe do rozpoczęcia negocjacji z Wielką Brytania, jak tylko ta ogłosi, że wprowadza w życie art. 50, informując oficjalnie Radę Europejską o postanowieniu opuszczenia Unii Europejskiej.
Premier Teresa May w grudniu 2016 roku spotkała się z przedstawicielami 27 krajów. Podczas rozmów przedstawiono plan opuszczenia Unii przez Zjednoczone Królestwo oraz rozpoczęto ustalenia dotyczące współpracy z innymi krajami należącymi do wspólnoty, które będą zachowane, mimo braku członkostwa.
W dniu 27 marca 2019 roku Zjednoczone Królestwo potwierdziło, że rozpoczyna działania zgodne z art. 50. Dwa dni później, bo 29 marca, zostało przekazane oficjalne oświadczenie potwierdzające brytyjską notyfikację.
Prowadzenie negocjacji
Przewodniczący Donald Tusk zapowiada, że rozstanie Wielkiej Brytanii z Unią zostanie przeprowadzone tak, żeby możliwie najbardziej zmniejszyć konsekwencje. 31 marca 2017 pojawia się pierwszy projekt wytycznych. Dokument został potwierdzony 29 kwietnia 2017 roku. 27 krajów Unii Europejskiej tego dnia określiło zasady negocjacyjne.
Komisja Europejska 3 maja ogłosiła projekt szczegółowych wytycznych w sprawie negocjacji z Wielką Brytanią.
Dnia 19 maja 2017 roku w Brukseli rozpoczęło się pierwsze spotkanie negocjacyjne, które trwało jeden dzień. Udział w nim wziął David Davis, czyli minister ds. wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, oraz Michel Barnier, główny negocjator UE. Poruszane kwestie dotyczyły spraw finansowych, praw obywateli, zachowania granic między Irlandią a Irlandią Północną i innych.
Do drugich negocjacji doszło 20 lipca. Spotkanie ponownie odbyło się w Brukseli i trwało 4 dni. Efektem było przedstawienie dokumentu, który pokazywał stanowisko UE, jak i Wielkiej Brytanii, w kwestii praw obywatelskich.
31 sierpnia po raz trzeci spotkali się David Davies oraz Michel Barnier. Rozpoczęto dyskusję nad kwestiami finansowymi, prawami obywateli oraz ustaleniu granicy łączącej Irlandię z Irlandią Północną.
Czwarta tura negocjacji odbyła się 25 września 2017 roku. Kończąc trzydniową dyskusję, ogłoszono, że potrzebne jest więcej spotkań, żeby sprawa warunków Brexitu była unormowana.
Podczas piątej tury negocjacji, która odbyła się 9 października, ponownie nie ustalono żadnych konkretnych rozwiązań.
David Davies oraz Michel Barnier spotkali się po raz szósty 9 listopada w Brukseli, gdzie ustalono, że najważniejsze kwestie, czyli prawa obywatelskie, sytuacja Irlandii oraz sytuacja finansowa, są na dobrej drodze do poczynienia wspólnych ustaleń, ale nadal wymagają uściślenia.
Rada Europejska spotkała się 15 grudnia 2017 roku i po przedstawieniu postępów w sprawie Brexitu potwierdziła, że pierwszy etap rozmów może zostać zakończony.
Drugi etap negocjacji rozpoczął się 6 lutego. Ponownie spotkali się Michel Barnier oraz David Davies. Rozpoczęły się oficjalne dyskusje określające warunki okresu przejściowego.
Projekt umowy o wystąpienie pojawił się 28 lutego. Był on efektem pierwszych rozmów negocjacyjnych, które odbyły się na sześciu spotkaniach. Najpierw dokument trafił do analizy przez Parlament Europejski, po zatwierdzeniu miał zostać przedstawiony Wielkiej Brytanii do negocjacji.
Między 13 a 19 marca przeprowadzono negocjacje między reprezentantami UE oraz Wielkiej Brytanii. 23 marca Rada Europejska przyjęła wytyczne kwestii pobrexitowych.
Głównym założeniem nadal pozostał wolny handel i współpraca gospodarcza, prawa obywatelskie czy bezpieczeństwo. Współpraca państw członkowskich z Wielką Brytanią miała działać na zasadzie partnerstwa.
Projekt deklaracji politycznej w sprawie przyszłych stosunków między Unią Europejską a Wielką Brytanią został przesłany do przywódców 27 państw członkowskich 22 listopada 2018 roku. Dnia 25 listopada odbył się nadzwyczajny szczyt Rady Europejskiej, na którym zaakceptowano przedstawiony projekt.
20 marca 2019 roku premier Teresa May wystąpiła o przedłużenie okresu wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii do dnia 30 czerwca 2019 roku. Przewodniczący Donald Tusk potwierdził, że będzie to możliwe, jeśli Izba Gmin zaakceptuje umowę Brexitową.
Izba Gmin odrzuciła projekt umowy wystąpieniowej, w związku z czym Donald Tusk zwołał nadzwyczajny szczyt Rady Europejskiej.
Na kolejną prośbę Teresy May w sprawie odroczenia Brexitu, Rada Europejska wyraża zgodę i przekłada termin na 31 października.
29 października ponownie odroczono termin wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii, aż do 31 stycznia 2020 roku.
24 stycznia zarówno w Brukseli, jak i w Londynie zostaje podpisana umowa Brexitowa.
Wielka Brytania oficjalnie opuściła Unię Europejską dnia 31 stycznia 2020 roku o północy czasu brukselskiego.
1 stycznia 2021 roku zakończył się okres przejściowy.
Postanowienia
Zostały nawiązane cztery umowy, regulujące znaczenie współpracy między Wielką Brytanią a Unią Europejską:
• Umowa o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE,
• Umowa o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią,
• Umowa o bezpieczeństwie informacji między UE a Wielką Brytanią,
• Umowa między UE a Wielką Brytanią o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej.
Wśród zalet Brexitu przedstawia się umocnienie europejskiego rynku pracy. Wielka Brytania może zyskać na wzbogaceniu własnych zasobów oraz ich wykorzystaniu.
Konsekwencje Brexitu
Dla imigrantów pochodzących z Unii Europejskiej zmieniły się warunki przebywana na terenie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jeśli planowany jest dłuższy pobyt, trzeba posiadać status osiedlonego lub tymczasowo osiedlonego albo wizę. Zmieniło się również podejście do uznawania kwalifikacji zawodowych.
Studenci z Unii Europejskiej, planujący rozpoczęcie nauki na terenie brytyjskich uniwersytetów, muszą się liczyć z wyższym czesnym. Zakończyła się także współpraca w ramach programu Erasmus +.
Po zakończeniu niektórych dotacji pojawiły się problemy z utrzymaniem wysokiego poziomu rolnictwa, szczególnie na terenie Walii.
Od października 2021 będzie wymagany paszport. Na terenie Wielkiej Brytanii przestała działać również Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, więc konieczne jest wykupienie ubezpieczenia. Brytyjskie sieci komunikacyjne ponownie wprowadzają roaming.
Mimo wstępnych ustaleń o zachowaniu ciągłości korzystnego handlu i niegenerowanie dodatkowych opłat za wymiany towarów, wróciły kontrole graniczne oraz celne, ponieważ Wielka Brytania postanowiła zrezygnować z zachowania warunków wolnego rynku. Jest to największy problem łączący kraje UE ze Zjednoczonym Królestwem. Do momentu uregulowania warunków pojawiają się trudności z importem i exportem dóbr.
