Londyn to miasto pełne historii, z ruinami, budynkami, zabytkami i artefaktami z różnych okresów. Miasto zostało założone przez Rzymian w 43 r. n.e. i od tego czasu było rządzone przez wiele rodzin królewskich, w tym Anglosasów, Normanów, Tudorów i Stuartów. Częścią Essex, która później została włączona do Londynu, rządzili także Duńczycy.
Wielu londyńczyków nie zdaje sobie jednak sprawy, że na brzegu Tamizy znajduje się jeden zabytek, który jest starszy niż sam Londyn. Starszy o około 1500 lat. W rzeczywistości jest on tak stary, że powstał nawet przed przybyciem Anglosasów do Wielkiej Brytanii, co oznacza, że został zbudowany na długo przed tym, zanim Anglia stała się Anglią.
Co więcej, ten najstarszy zabytek w Londynie nie został nawet zbudowany w Wielkiej Brytanii. Został on raczej przetransportowany do Londynu aż z Egiptu. Mowa oczywiście o Cleopatra’s Needle. Ten mierzący 68 stóp obelisk, znajdujący się na Victoria Embankment w pobliżu Golden Jubilee Bridges w City of Westminster, został zbudowany w starożytnym Egipcie około 1450 r. p.n.e.
Miłośnicy historii i starożytnego Egiptu powiedzą, że było to za panowania faraona Totmesa III z XVIII dynastii. Około 200 lat po wykonaniu obelisku egipski faraon Ramzes II ozdobił go hieroglifami upamiętniającymi jego udane kampanie wojskowe.
Mimo swojej nazwy obelisk został zbudowany ponad tysiąc lat przed panowaniem ptolemejskiej królowej Egiptu, Kleopatry VII. Mówi się jednak, że Kleopatra kazała przenieść obelisk do swojego miasta – Aleksandrii, skąd pierwotnie wzniesiono go w Heliopolis.
Obelisk miał zostać włączony do projektu nowej świątyni, którą Kleopatra budowała w Aleksandrii, ale tak naprawdę trafił do miasta dopiero 15 lat po jej śmierci. Zamiast tego obelisk został wyrzucony i pozostał zakopany w piaskach egipskiej pustyni aż do 1819 r., kiedy to ówczesny władca Egiptu Muhammad Ali Pasza ofiarował go Wielkiej Brytanii jako dar.
Dar miał upamiętniać zwycięstwo Lorda Nelsona w bitwie pod Nilem w 1798 roku oraz zwycięstwo Sir Ralpha Abercromby’ego w bitwie pod Aleksandrią w 1801 roku. Zorganizowanie zbiórki i dostarczenie daru do Wielkiej Brytanii zajęło jednak prawie 60 lat.
Transport obelisku okazał się zbyt kosztowny i logistycznie niemożliwy, więc Wielka Brytania musiała początkowo odrzucić tę propozycję. Wielka Brytania jeszcze dwukrotnie rozważała sprowadzenie obelisku do Londynu w 1851 r. z okazji Great Exhibition, a następnie ponownie w 1867 r., po tym jak grecki kupiec, który przywiózł ziemię, na której stał obelisk, zagroził jego zniszczeniem. W obu przypadkach Wielka Brytania nie była w stanie uiścić opłaty za dostawę.
Jednak w 1877 roku społeczeństwo miało już dość czekania na pokrycie kosztów przez rząd, więc zebrano 15 000 funtów na transport 200-tonowego cudu. Chirurg i dermatolog Sir William Erasmus Wilson sam pokrył 10 000 funtów.
Ze względu na rozmiary i wagę obelisku, jego transport do Londynu nie był łatwym zadaniem. Obelisk musiał zostać zamknięty w żelaznym cylindrze o długości 93 stóp i szerokości 15 stóp, przypominającym gigantyczne cygaro, a następnie przy pomocy dźwigni i łańcuchów przetoczony z lądu do Morza Śródziemnego.
Następnie cylinder wyposażono w pokładówkę, maszt, ster i urządzenia sterowe, przekształcając go w prowizoryczną jednostkę, którą nazwano „Cleopatra”. Cleopatra została obsadzona przez załogę maltańskich marynarzy pod dowództwem Henry’ego Cartera i podczepiona do parowca Olga, który miał odholować obelisk do Wielkiej Brytanii pod dowództwem kapitana Bootha.
Obelisk wypłynął z Egiptu 21 września 1877 r. i dopiero po trzech miesiącach, 21 stycznia 1878 r., dotarł do Gravesend. Nie było to jednak łatwe żeglowanie dla tego historycznego pomnika. 14 października 1877 r. statki „Olga” i „Cleopatra” wpadły w sztorm w Zatoce Biskajskiej, u zachodnich wybrzeży Francji.
Kleopatrze groziło zatonięcie, więc sześciu marynarzy z „Olgi” podjęło próbę uratowania przed utonięciem marynarzy znajdujących się na pokładzie „Kleopatry”. Niestety, niedoszli bohaterowie sami zginęli podczas próby ratunku, gdy ich łódź ratunkowa napełniła się wodą. Byli to: William Askin, Michael Burns, James Gardiner, William Donald, Joseph Benton i William Patan.
Całą załogę na pokładzie Kleopatry w końcu uratowano, ale lina holująca Kleopatrę musiała zostać przecięta, pozostawiając statek i obelisk dryfujący po morzu. Było to straszne dla tych, którzy zapłacili tak dużo pieniędzy za sprowadzenie obelisku do Londynu, ale na szczęście Kleopatra nie zatonęła. Statek zauważono pięć dni później, gdy unosił się na wodzie w pobliżu hiszpańskiego portu Ferrol.
Kleopatrę odzyskano i w końcu sprowadzono do Wielkiej Brytanii, ale nawet po przybyciu obelisk czekał na statku przez kolejne sześć miesięcy, podczas gdy urbaniści debatowali, co z nim zrobić. Odrzucono możliwość postawienia go na Parliament Square, a urzędnicy District Railway ostrzegli, że postawienie obelisku w Embankment Gardens może stanowić zagrożenie dla przejeżdżających pod nim pociągów.
Opinia publiczna również kpiła z niego, a w jednym z nagłówków napisano, że „przypomina komin fabryczny”. W końcu udało się ustalić miejsce, gdzie stoi obecnie. Obelisk zdjęto z „Kleopatry”, a statek zezłomowano.
Dwa sfinksy z brązu ozdobione hieroglifami „netjer nefer men-kheper-re di ankh”, co tłumaczy się jako „dobry bóg Thuthmosis III dał życie”, zostały zaprojektowane przez George’a Johna Vulliamy’ego i umieszczone obok obelisku w 1881 roku. Pierwotnie sfinksy były zwrócone na zewnątrz, jakby strzegły obelisku, ale z powodu błędu wykonawcy zostały obrócone do wewnątrz.
Tabliczka na cokole obelisku głosi:
„Obelisk, który od wieków spoczywa na piaskach Aleksandrii, został podarowany narodowi brytyjskiemu w 1819 r. przez Mahommeda Alego, wicekróla Egiptu. Godny pomnik naszych wybitnych rodaków Nelsona i Abercromby’ego”.
Na innej tablicy umieszczono nazwiska członków załogi, którzy zginęli podczas transportu obelisku do Londynu, upamiętniając ich wysiłek włożony w ratowanie kolegów marynarzy.
Pod obeliskiem zakopano kapsułę czasu zawierającą przedmioty uznane za symboliczne dla kultury i dziedzictwa brytyjskiego, w tym garnitur dżentelmena, wybór ilustrowanych gazet, w tym wydanie dziennika „The Times” z danego dnia, Bradshaw’s Railway Guide, portret królowej Wiktorii, kompletny zestaw damskich ubrań i przyborów toaletowych, Biblie, zabawki dla dzieci, zestaw monet, brzytwę oraz „zdjęcia najpiękniejszych kobiet w królestwie”.
Na szczęście Cleopatra’s Needle przetrwał bombardowania podczas wojen, mimo że sfinksy, ich podstawy i cokół obelisku zostały uszkodzone podczas niemieckiego nalotu we wrześniu 1917 roku. Po 143 latach ten liczący 3500 lat zabytek nadal stoi dumnie i mocno pośród zmieniającego się krajobrazu Londynu.
Website:
www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/Cleopatras-Needle
Location:
WC2N 6PB, London
Map:
https://goo.gl/maps/rtNtty6zyoyuouVG9
