70 lat temu dziadek Mike’a Parrisha otrzymał niezwykłą prośbę. A raczej rozkaz. Rząd Winstona Churchilla miał odkupić od niego 25 akrów z jego liczącej 2000 akrów posiadłości.
Kelvedon Hatch nuclear bunker w Brentwood w hrabstwie Essex stanowi niezwykły, niepokojący pomnik zimnej wojny – bunkier przeciwatomowy. Przez ponad 50 lat był on ściśle tajny i strzeżony przez RAF. Nikt nie mógł zajrzeć do bungalowu, w którym znajdowała się rozległa podziemna posiadłość o powierzchni 30 000 stóp kwadratowych, w której w razie uderzenia na stolicę miało zamieszkać 450 VIP-ów.
W 1994 r. – po zakończeniu zimnej wojny – Mike odkupił bunkier od rządu i prowadzi tu prywatne muzeum. Opowiada, że w ciągu ostatnich kilku tygodni nastąpił ponowny wzrost zainteresowania tym miejscem. „W przypadku wojny nuklearnej nadal by działało” – mówi. „Wiele osób pisze do nas e-maile z prośbą o udostępnienie miejsca”. Niestety, będą zawiedzeni – Mike nie odda miejsca w bunkrze, jeśli nie zostanie do tego zmuszony.
Wchodzi się do niego przez nijaki bungalow. Dom, którego prawdziwe przeznaczenie było utrzymywane w tajemnicy przez ponad pół wieku dzięki D Notices: instrukcjom służb wywiadowczych dla prasy, aby nie informowała o czymś, co jest wrażliwe dla bezpieczeństwa narodowego. Po wyprowadzce rządu w latach 90., kiedy zagrożenie atakiem nuklearnym zmalało, dom został wyczyszczony – opowiada Mike.
Spędził prawie trzy dekady na żmudnym odtwarzaniu tego, jak wyglądał bunkier, zanim został wycofany z eksploatacji. Znajduje się tu tunel zaprojektowany tak, aby wytrzymał wybuch, z zakamarkami i zakrętami ograniczającymi uszkodzenia. Ma on ponad 100 metrów długości, a pod nim znajduje się podłoże żwirowe, które amortyzuje wszelkie wstrząsy. Przez wzmocnione drzwi można dostać się do pokrytego stalą serca kompleksu.
Regional seats of government (RSGs) były jednym z głównych elementów brytyjskich przygotowań do obrony cywilnej przed wojną jądrową. Nieistniejący już bunkier w Corsham, w hrabstwie Wiltshire, był kolejnym potencjalnym miejscem zamieszkania na wypadek, gdyby Whitehall został zniszczony.
Ale nie był to tylko rząd centralny. Każda ważniejsza instytucja miała swoje bunkry, które składały tu raporty. Royal Observer Corp miał stacje co sześć lub siedem mil, zdolne do monitorowania nieba pod kątem zagrożenia ze strony wroga i wytrzymania ataku. Niedaleko, w Evesham, znajdował się Wood Norton Hall – bunkier z czasów zimnej wojny, zbudowany na potrzeby BBC. Zbudowany w 1966 roku, mógł być używany aż do 2000 roku.
W Kelvedon Hatch znajduje się Whitehall room, gdzie na każdy departament rządowy przypada tylko jedno lub dwa biurka. Obok znajduje się prywatny pokój premiera i dwóch ministrów lub komisarzy. Setki innych mieszkańców po ataku spędzą na pryczach nawet trzy miesiące.
To miejsce miało wszystko. Oczyszczanie ścieków. Filtrowanie powietrza przed cząstkami jądrowymi. Stołówkę, własny oddział szpitalny, własne źródła wody i elektryczności, dzięki generatorom i odwiertowi. Posiadało nawet własną sieć komunikacyjną – system „chicken wire” lub ticker-tape, łączący podziemnymi kablami dziesiątki głównych bunkrów rządowych rozsianych po całej Wielkiej Brytanii.
Wydaje się to nieco nierealne, dopóki nie dowiadujemy się, że sama Margaret Thatcher odwiedziła to miejsce. Powiązania tego miejsca z Londynem są – a przynajmniej były – rozległe. Do 1994 r. do Ongar, oddalonego o zaledwie trzy mile, kursowała Central line. Tak się składa, że w tym samym roku rząd zlikwidował bunkier atomowy Kelvedon Hatch.
Mike wyczuwa, że jego muzeum wciąż jest trzymane na uboczu na wypadek najgorszego. „Mamy światłowodowe łącze szerokopasmowe, a nasze linie telefoniczne są naprawiane zadziwiająco szybko”, jak na wiejski obszar rolniczy. Twierdzi, że nadal otrzymuje listy od wysoko postawionych osób, ale nie chce ujawniać więcej informacji.
W informatorze muzealnym Mike przedstawia stawkę, jaka wiąże się z ewentualnym atakiem jądrowym. „Temperatury wynosiłyby od minus 20 do minus 40 stopni. Nie byłoby zbiorów przez co najmniej trzy lata… Przy trzecich zbiorach trzeba by zeskrobać trzy lub cztery cale skażonej ziemi i ręcznie zasiać wszystkie nasiona, których się jeszcze nie zjadło”.
„Przez cały ten czas musielibyśmy zmagać się z grasującymi bandami ludzi cierpiących na chorobę popromienną”. Upadek prawa i porządku cofnąłby kraj do czasów przed średniowieczem. „Einstein dobrze to podsumował, mówiąc, że jeśli następna wojna zostanie stoczona przy użyciu bomby atomowej, to ta, która nastąpi później, będzie stoczona przy użyciu łuków i strzał” – pisze Mike.
Miejmy nadzieję, że bunkier Mike’a na zawsze pozostanie muzeum. Dopiero gdy pojawi się nakaz przymusowego wykupu jego ziemi uprawnej, powinniśmy zacząć się martwić.
