Londyn ma parki pamiętające królów i arystokratów. Ma też taki, który wyrósł z fabryk, magazynów, zanieczyszczonej ziemi i marzenia o największym sportowym święcie świata. Queen Elizabeth Olympic Park w Stratford to opowieść o tym, jak igrzyska w 2012 roku zmieniły wschodni Londyn – i co zostało po nich dla mieszkańców.
Zanim pojawił się stadion
Jeszcze na początku XXI wieku tereny doliny rzeki Lea między Stratford, Hackney Wick i Leyton nie przypominały miejsca na niedzielny spacer. Fabryki, magazyny, warsztaty, infrastruktura kolejowa i poprzemysłowe grunty wyznaczały krajobraz tej części wschodniego Londynu. Rzeki i kanały sąsiadowały z terenami wymagającymi oczyszczenia. Decyzja o ulokowaniu tu serca igrzysk miała zmienić nie tylko sportową mapę miasta, ale także całe otoczenie Stratford.
Londyn wygrywa igrzyska. Rozpoczyna się przebudowa
6 lipca 2005 roku Londyn został wybrany gospodarzem Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012. Przygotowania oznaczały wyburzenia, oczyszczanie skażonych gruntów, przebudowę sieci technicznych, mostów i dróg oraz odtwarzanie terenów zielonych. Prace budowlane na wielką skalę rozpoczęły się w 2007 roku. Według Olympic Delivery Authority oczyszczono około dwóch milionów ton ziemi, a znaczną jej część wykorzystano ponownie. Pod ziemię przeniesiono też fragment infrastruktury elektroenergetycznej. Zamiast zwyczajnie postawić kilka aren, postanowiono przebudować cały fragment miasta.
Kto zaprojektował olimpijski krajobraz?
Nie istniał jeden autor całego kompleksu. W projektowaniu krajobrazu ważną rolę odegrały LDA Design i Hargreaves Associates, a przy planowaniu i infrastrukturze pracowały liczne zespoły, w tym Arup i Atkins. Poszczególne obiekty miały osobnych projektantów. Charakterystyczny London Aquatics Centre zaprojektowała Zaha Hadid, natomiast czerwoną wieżę ArcelorMittal Orbit stworzyli Anish Kapoor i Cecil Balmond. To połączenie architektury sportowej, inżynierii i krajobrazu miało działać również po zakończeniu igrzysk.
Igrzyska olimpijskie i paraolimpijskie w 2012 roku
27 lipca 2012 roku rozpoczęły się igrzyska olimpijskie. Na głównym stadionie odbyły się ceremonie otwarcia i zamknięcia oraz zawody lekkoatletyczne. London Aquatics Centre gościło pływanie, skoki do wody i pływanie synchroniczne. W welodromie rywalizowali kolarze torowi; Copper Box Arena służyła między innymi piłkarzom ręcznym i zawodnikom pięcioboju nowoczesnego, a tymczasowa Basketball Arena koszykarzom. Po igrzyskach olimpijskich obiekty przyjęły uczestników igrzysk paraolimpijskich, które trwały od 29 sierpnia do 9 września 2012 roku. Na kilka tygodni Stratford znalazło się w centrum sportowego świata.
Co zostało po olimpiadzie?
Nie wszystkie areny projektowano jako trwałe budynki. Tymczasową halę koszykarską i arenę do piłki wodnej rozebrano. London Aquatics Centre pozbawiono dodatkowych tymczasowych trybun i udostępniono pływakom. Welodrom stał się częścią Lee Valley VeloPark, a Copper Box Arena nadal służy sportowi i wydarzeniom. Największa przebudowa dotyczyła stadionu: z areny olimpijskiej przeobraził się w obiekt piłkarski i widowiskowy. Igrzyska były więc początkiem, nie końcem historii tego miejsca.
Wioska olimpijska – od sportowców do mieszkańców
Na północny wschód od głównych aren zbudowano wioskę olimpijską, w której mieszkali zawodnicy. Po igrzyskach osiedle przekształcono w East Village – normalną dzielnicę z mieszkaniami, szkołami, sklepami, usługami i zielenią. To jedna z najbardziej namacalnych pamiątek po Londynie 2012: tam, gdzie mieszkali olimpijczycy, dziś toczy się codzienne życie. W pobliżu można spacerować po Victory Park i oglądać sztukę w przestrzeni publicznej.
Kiedy otwarto Queen Elizabeth Olympic Park?
Olimpijski teren nie stał się publicznym parkiem od razu po ceremonii zamknięcia. Po igrzyskach rozpoczęto kolejny etap przekształceń, nazywany często przejściem do „legacy” – trwałego dziedzictwa olimpijskiego. Północną część otwarto w lipcu 2013 roku, a południową w kwietniu 2014 roku. Właśnie kwiecień 2014 można uznać za pełne otwarcie parku w jego nowej, ogólnodostępnej funkcji. Nazwa upamiętnia królową Elżbietę II i jej diamentowy jubileusz z 2012 roku.
London Stadium – od Usaina Bolta do West Hamu
Stadion, na którym w 2012 roku występowali najlepsi lekkoatleci świata, po przebudowie stał się od 2016 roku domem West Ham United. Klub przeniósł się z historycznego Boleyn Ground, nazywanego również Upton Park. Dla kibiców była to zmiana o wymiarze nie tylko sportowym, lecz także emocjonalnym. Obiekt organizuje także koncerty i inne wydarzenia. Więcej o historii klubu, jego dawnym stadionie i przeprowadzce przeczytasz w artykule West Ham United – historia Młotów. Od robotniczych doków po olimpijski stadion.
London Aquatics Centre – baseny pod falującym dachem
Zaprojektowany przez Zahę Hadid kompleks wyróżnia się dachem przypominającym falę. W czasie igrzysk oglądano tu olimpijskie konkurencje wodne, a obecnie z basenów mogą korzystać również mieszkańcy i odwiedzający. To przykład obiektu, który po wielkim wydarzeniu nie zamienił się w pusty pomnik, ale zyskał codzienną funkcję. Dostępność poszczególnych basenów i zajęć należy sprawdzić przed wizytą.
ArcelorMittal Orbit – czerwona wieża nad parkiem
ArcelorMittal Orbit – wysoka na około 114,5 metra rzeźbiarska konstrukcja Anisha Kapoora i Cecila Balmonda to jeden z najbardziej charakterystycznych punktów Stratford. Powstała jako symbol olimpijskiego Londynu. Z obiektem wiązały się tarasy widokowe i rurowa zjeżdżalnia. Dostępność tych atrakcji oraz aktualnego operatora trzeba zweryfikować na oficjalnej stronie przed zakupem biletu.
Lee Valley VeloPark i Copper Box Arena
Olimpijski welodrom jest dziś częścią kompleksu Lee Valley VeloPark z możliwościami jazdy na torze, BMX i innych trasach rowerowych. Niedaleko znajduje się Copper Box Arena, hala wykorzystywana do wydarzeń sportowych i rekreacyjnych. Obie przypominają, że londyńskie igrzyska pozostawiły obiekty przeznaczone do dalszego użytkowania, a nie wyłącznie do oglądania z zewnątrz.
Ogrody, kanały i place zabaw
Nie trzeba interesować się sportem, żeby polubić Queen Elizabeth Olympic Park. W przeciwieństwie do historycznego Hyde Parku ten park powstał w XXI wieku na terenach poprzemysłowych. Północna część oferuje bardziej naturalny krajobraz: łąki, nadrzeczne ścieżki, drzewa i miejsca odpoczynku. Południowa jest bardziej miejska, z promenadami i monumentalną architekturą. Rodziny z dziećmi mogą odwiedzić Tumbling Bay Playground, gdzie są drewniane konstrukcje, mostki i elementy wspinaczkowe. Spacer wzdłuż cieków wodnych pokazuje, jak gruntownie zmieniło się to miejsce.
East Bank i nowe oblicze Stratford
Rozwój okolicy nie skończył się wraz z otwarciem parku. Powstał tu projekt East Bank, łączący kulturę, edukację i sztukę, związany między innymi z UCL, London College of Fashion, Sadler’s Wells East i V&A East. W pobliżu znajduje się Westfield Stratford City. Dzięki połączeniom kolejowym i nowym inwestycjom Stratford zyskało znaczenie wykraczające daleko poza igrzyska. Jednocześnie przebudowa rodzi pytania o ceny mieszkań, koszty rewitalizacji i korzyści dla dawnych mieszkańców – również ta część historii zasługuje na uwagę.
Dojazd do Queen Elizabeth Olympic Park
Najwygodniej dojechać transportem publicznym. Stratford obsługują linie Central, Jubilee, Elizabeth line, DLR i kolej. Stratford International ma połączenia DLR i kolejowe Southeastern. Od zachodu wygodna jest stacja Hackney Wick (London Overground), a od południa Pudding Mill Lane (DLR). Wybór stacji zależy od tego, którą część rozległego parku planujemy zobaczyć. Wejście do ogólnodostępnych terenów parku jest bezpłatne, lecz niektóre atrakcje, obiekty sportowe i wydarzenia wymagają biletów. Przed wizytą warto sprawdzić ograniczenia dostępu podczas imprez.
Park, który miał istnieć dłużej niż igrzyska
Queen Elizabeth Olympic Park opowiada o Londynie, który nieustannie się zmienia. Najpierw były fabryki, tory i zaniedbane tereny nad rzeką Lea. Później wielka budowa, sportowcy i olimpijskie emocje. Dzisiaj można tu spacerować, pływać, jeździć na rowerze, oglądać mecze lub usiąść nad wodą. Największym osiągnięciem nie jest pojedynczy stadion, ale próba stworzenia z olimpijskiego przedsięwzięcia miejsca, które będzie żyło jeszcze przez wiele dekad.
