Unia Europejska zapowiedziała podjęcie nowych kroków prawnych przeciwko rządowi brytyjskiemu w związku z planami odrzucenia części porozumienia dotyczącego Irlandii Północnej po Brexicie.
Ministrowie przedstawili projekt ustawy mającej na celu jednostronną zmianę ustaleń dotyczących handlu, podatków i zarządzania w umowie z 2019 r.
Traktat został uzgodniony przez obie strony, ale Wielka Brytania twierdzi, że zakłócił on handel i podział władzy w Irlandii Północnej.
UE twierdzi jednak, że unieważnienie części umowy naruszyłoby prawo międzynarodowe.
Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Maros Sefcovic powiedział, że „nie ma żadnego uzasadnienia prawnego ani politycznego dla jednostronnej zmiany umowy międzynarodowej”.
„Nazwijmy rzeczy po imieniu, to jest nielegalne” – powiedział Sefcovic, dodając, że decyzja Wielkiej Brytanii „nie pozostawiła nam wyboru” jak tylko podjąć działania prawne.
Rzecznik premiera Borisa Johnsona powiedział, że jego rząd jest rozczarowany, że UE podjęła działania prawne i nadal opowiada się za wynegocjowaną rezolucją.
Northern Ireland Protocol to specjalne porozumienie, dzięki któremu Irlandia Północna pozostaje na jednolitym rynku towarów UE, unikając twardej granicy z Republiką Irlandii.
Porozumienie zapewniało możliwość kontynuowania wolnego handlu przez irlandzką granicę lądową.
Protokół wprowadził jednak nowe kontrole towarów przewożonych między Wielką Brytanią a Irlandią Północną i został skrytykowany przez polityków związkowych.
Jednak większość polityków wybranych do Northern Ireland Assembly w wyborach w ubiegłym miesiącu popiera te ustalenia.
Komisja Europejska zapowiedziała, że wznowi postępowanie sądowe – przerwane w marcu 2021 roku – w związku z decyzją Wielkiej Brytanii o opóźnieniu kontroli niektórych towarów przywożonych do Irlandii Północnej z Wielkiej Brytanii.
Komisja wszczęła również dwa nowe postępowania w związku z zarzutami, że Wielka Brytania nie wywiązała się ze swoich zobowiązań do wymiany danych handlowych i utworzenia punktów kontroli granicznej.
Te kroki prawne mogą ostatecznie doprowadzić do nałożenia na Wielką Brytanię kary pieniężnej w ramach procedury spornej nadzorowanej przez European Court of Justice (ETS).
Proces rozstrzygania sporów może jednak trwać miesiącami, a Komisja podkreśliła, że jej „drzwi pozostają otwarte” dla rozmów z Wielką Brytanią w celu znalezienia rozwiązania.
Rząd brytyjski twierdzi, że wolałby uzgodnić zmiany z UE, niż działać samodzielnie w celu usunięcia części protokołu.
Rząd uzasadnił swoje posunięcie zasadą prawną zwaną „doktryną konieczności”, twierdząc, że protokół powoduje „zagrożenie” dla społeczeństwa i polityki w Irlandii Północnej.
Główny doradca prawny rządu brytyjskiego, Suella Braverman, powiedziała, że protokół ma „niekorzystny i poważny wpływ” na Irlandię Północną.
Powiedziała, że preferuje negocjacje, ale oskarżyła UE o to, że „od ponad dwóch lat nie udało jej się ich przeprowadzić w sposób znaczący i dlatego niestety nie pozostaje nam nic innego, jak podjąć te środki”.
Nie można utworzyć administracji dzielącej władzę w Irlandii Północnej bez Democratic Unionist Party (DUP), która odmówiła udziału w tym przedsięwzięciu do czasu wprowadzenia reform do protokołu.
Naruszenia przepisów
W marcu 2021 r. UE wszczęła postępowanie sądowe przeciwko Wielkiej Brytanii w związku z opóźnianiem pełnego wdrożenia kontroli niektórych towarów.
Postępowanie w sprawie naruszenia przepisów zostało wstrzymane w ubiegłym roku, ale teraz zostało wznowione przez UE.
Jeśli rząd brytyjski nie udzieli odpowiedzi w ciągu dwóch miesięcy, UE może skierować sprawę do ETS, który ma uprawnienia do nakładania kar.
UE wszczęła również dwa nowe postępowania w sprawie kolejnych domniemanych naruszeń protokołu.
Dotyczą one rzekomych uchybień Wielkiej Brytanii w wypełnianiu zobowiązań wynikających z unijnych przepisów sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) oraz w „dostarczaniu UE niektórych danych statystycznych dotyczących handlu”.
Działania te nie są bezpośrednio związane z brytyjskim projektem ustawy, przy czym UE zastrzega sobie prawo do podjęcia dalszych działań, jeśli ustawa ta kiedykolwiek wejdzie w życie.
„Jeśli ten projekt ustawy stanie się obowiązującym prawem, to oczywiście nie mogę niczego wykluczyć” – powiedział Sefcovic.
Możliwe rozwiązania
UE przedstawiła również więcej szczegółów na temat własnych propozycji ułatwienia kontroli, które – jak twierdzi – mogą rozwiązać kwestie budzące niepokój w Irlandii Północnej.
Obejmują one rozszerzenie umowy trusted trader na większą liczbę produktów i firm oraz ograniczenie administracji celnej.
Sefcovic powiedział, że w propozycjach „chodzi o uproszczenie”, a na konferencji prasowej próbował to pokazać, trzymając w ręku trzy dokumenty.
„To są trzy strony, które trzeba wypełnić. Nie 300, nie 30, trzy” – powiedział.
Sefcovic powiedział, że propozycje są gotowe, dodając jednocześnie, że nie jest to „oferta bezwarunkowa”.
Jednak Wielka Brytania już wcześniej odrzuciła propozycje UE, twierdząc, że pogorszą one sytuację, a jeśli różnice nie zostaną rozwiązane, istnieją obawy, że spór o protokół może wywołać wojnę handlową, która polega na stawianiu barier w wymianie towarów.
Wojna handlowa mogłaby zwiększyć koszty ponoszone przez konsumentów, co mogłoby spotęgować presję na budżety domowe spowodowaną inflacją utrzymującą się na najwyższym od 40 lat poziomie.
