Przez niemal dziewięć stuleci było tu głośno, tłoczno i niezbyt pachnąco. Handlowano bydłem, sprzedawano mięso, organizowano jarmarki, a czasem również publiczne egzekucje. Nocą pracowali rzeźnicy, nad ranem przyjeżdżali kupcy, a później mięso rozwożono po całym Londynie.
Smithfield było jednym z najważniejszych miejsc na gospodarczej mapie miasta. Bez niego przez długi czas trudno byłoby wyobrazić sobie codzienne zaopatrzenie stolicy.
Teraz dawne hale targowe przechodzą niezwykłą przemianę. 28 listopada 2026 roku ma otworzyć się tutaj London Museum — nowe muzeum historii Londynu, z bezpłatnymi galeriami i podziemnymi przestrzeniami, w których wciąż słychać przejeżdżające pociągi.
Ale zanim zajrzymy do środka, warto poznać historię miejsca, które przetrwało średniowieczne bunty, wielkie pożary i rewolucję przemysłową.
1. Wszystko zaczęło się na polu za murami Londynu
Cofnijmy się do XII wieku. Londyn był wówczas zatłoczonym miastem otoczonym murami, a poza nimi rozciągały się pola, na których można było bez większych przeszkód gromadzić zwierzęta i organizować handel. Jednym z takich miejsc było Smithfield. Jego nazwa prawdopodobnie pochodzi od staroangielskiego Smeeth Field, oznaczającego równe pole.
Najstarsza zachowana wzmianka o tutejszym targowisku pochodzi z 1174 roku. William Fitzstephen opisywał piątkowy handel końmi, krowami, wołami i świniami. Położenie było idealne: wystarczająco daleko od ciasnych ulic, aby pomieścić stada, ale blisko centrum, żeby rzeźnicy mogli zaopatrywać mieszkańców. Z czasem Smithfield stało się jednym z najważniejszych targowisk żywego bydła w Anglii.
2. Kto kupował, kto sprzedawał i kto zarabiał?
Zwierzęta sprowadzano z odległych regionów kraju. Niektóre pokonywały setki kilometrów, prowadzone przez poganiaczy. Nie było chłodni na kołach ani nowoczesnych ciężarówek. Towar docierał na targ o własnych siłach.
Na Smithfield spotykali się hodowcy, pośrednicy i rzeźnicy. Ci ostatni kupowali zwierzęta, a mięso dostarczali do sklepów, gospód i kuchni londyńczyków. Z targu żyło jednak znacznie więcej osób: woźnice, tragarze, handlarze paszą, właściciele magazynów i okolicznych pubów.
W 1327 roku Edward III nadał władzom City of London uprawnienia związane z prowadzeniem targowiska. Handel oznaczał pieniądze, zatrudnienie i coraz większe dostawy żywności. Miał też swoją cenę: zwierzęta blokowały ulice, pozostawiały odchody, a hałas i zapachy były częścią codzienności. Średniowieczny Londyn zdecydowanie nie pachniał lawendą.
3. Jarmarki, zabawa i egzekucje. Drugie oblicze Smithfield
Smithfield nie służyło wyłącznie do handlu. Przez stulecia odbywał się tutaj Bartholomew Fair — jeden z najsłynniejszych jarmarków Londynu. Początkowo miał charakter handlowy i religijny, ale z czasem przerodził się w wielkie widowisko. Były stragany, jedzenie, muzyka, przedstawienia i tłumy ludzi ze wszystkich warstw społecznych.
W 1614 roku dramaturg Ben Jonson uczynił jarmark tematem komedii Bartholomew Fair, wyśmiewającej obyczaje londyńskiego społeczeństwa. Władze miały jednak coraz mniej cierpliwości do hałasu i awantur. W 1855 roku jarmark zlikwidowano.
Smithfield miało też znacznie mroczniejszą historię. W 1305 roku stracono tutaj szkockiego przywódcę Williama Wallace’a. W kolejnych stuleciach odbywały się publiczne egzekucje, w tym palenie na stosie osób skazanych za herezję. Handel, rozrywka, polityka i okrucieństwo — wszystko na tej samej otwartej przestrzeni.
4. Wiktoriański Londyn buduje targowisko na miarę imperium
W XIX wieku Londyn rozwijał się w zawrotnym tempie. Liczba mieszkańców rosła, a dawne targowisko przestało wystarczać. W 1855 roku handel żywym bydłem przeniesiono do Islington. Smithfield miało odtąd koncentrować się na hurtowej sprzedaży mięsa.
Budowę nowych hal powierzono Horace’owi Jonesowi, późniejszemu współprojektantowi Tower Bridge. W listopadzie 1868 roku otwarto monumentalne Central Meat Market. Budowa kosztowała niemal milion ówczesnych funtów. Powstały przestronne hale z żeliwnymi konstrukcjami, ozdobnymi fasadami i wysokimi sklepieniami. Była to architektura przemysłowa, która nie musiała wstydzić się swojego wyglądu.
W następnych latach kompleks rozbudowywano. Powstały kolejne hale, w tym Poultry Market i General Market. Smithfield stało się jednym z symboli gospodarczej potęgi wiktoriańskiego Londynu.
5. Pociągi pod targowiskiem i miasto pracujące nocą
Jednym z najnowocześniejszych rozwiązań była infrastruktura ukryta pod halami. Do podziemnych magazynów docierały wagony kolejowe z mięsem. Windy hydrauliczne i rampy pozwalały transportować towary na poziom targowiska. Było to coś na kształt dziewiętnastowiecznego centrum logistycznego.
Pod koniec XIX wieku rozwój chłodnictwa umożliwił sprowadzanie mięsa z Argentyny, Australii i Nowej Zelandii. Smithfield stało się częścią globalnej sieci handlowej.
Najbardziej charakterystyczne były jednak godziny pracy. Gdy Londyn spał, tutaj rozpoczynał się kolejny dzień. W środku nocy przyjeżdżały dostawy, sprzedawcy przygotowywali stanowiska, a kupcy negocjowali ceny. Przed świtem mięso ruszało do sklepów, restauracji i hoteli w całej stolicy.
Smithfield było światem z własnymi zasadami i tradycjami. Pracowały tutaj całe pokolenia rodzin. Okoliczne puby dostosowywały godziny otwarcia do nocnych zmian. Poranne piwo mogło więc oznaczać po prostu koniec ciężkiego dnia pracy.
6. Pożar, którego Londyn długo nie zapomniał
Archiwalne zdjęcia pożaru z 1958 roku: Zobacz autentyczne fotografie strażaków walczących z ogniem w London Museum. Źródło fotografii: London Fire Brigade, © London Fire Brigade. Zdjęcia udostępnia London Museum; ze względu na prawa autorskie nie zostały skopiowane na Lonstreet.
23 stycznia 1958 roku w podziemiach Poultry Market wybuchł potężny pożar. Ogień rozprzestrzeniał się w sieci magazynów i korytarzy, wypełniając je gęstym dymem. Akcja gaśnicza trwała trzy dni i zaangażowała około 1700 strażaków.
Dwóch z nich — Jack Fourt-Wells i Richard Stocking — zginęło podczas działań ratowniczych. Tragedia doprowadziła do zmian w procedurach London Fire Brigade, szczególnie dotyczących aparatów oddechowych i monitorowania strażaków. Zniszczoną halę zastąpiono nowym Poultry Market z charakterystyczną betonową kopułą.
7. Dlaczego targowisko zaczęło znikać z centrum Londynu?
W drugiej połowie XX wieku handel żywnością zmienił się niemal całkowicie. Supermarkety zaczęły kupować bezpośrednio od producentów. Rozwinęły się centra dystrybucyjne, transport chłodniczy i nowoczesne magazyny.
Historyczne hale Smithfield coraz trudniej było dostosowywać do nowych wymagań. Ciężarówki musiały przebijać się przez zatłoczone ulice City, a utrzymanie zabytkowej infrastruktury było kosztowne. Władze zaczęły rozważać przeniesienie hurtowego handlu mięsem poza centrum.
W 2025 roku jako preferowaną lokalizację nowego targowiska wskazano Albert Island w Royal Docks. Przeniesienie wymaga jednak dalszych decyzji i procedur. Smithfield nie przestanie działać z chwilą otwarcia muzeum. Handlarze mają pozostać w obecnych halach co najmniej do 2028 roku. Nowe London Museum powstaje przede wszystkim w dawnych, niewykorzystywanych już częściach kompleksu.
8. London Museum. Dawny targ zmienia się w muzeum historii miasta
28 listopada 2026 roku w odrestaurowanym General Market ma zostać otwarty pierwszy etap nowego London Museum. To jedna z największych inwestycji muzealnych w Londynie, o wartości około 437 milionów funtów.
Za projekt odpowiadają pracownie Stanton Williams i Asif Khan, współpracujące ze specjalistami od konserwacji zabytków. Zamiast burzyć historyczne hale, wykorzystano ich oryginalną architekturę. Odrestaurowano dachy, konstrukcje i elewacje, a dawne podziemia przygotowano na potrzeby ekspozycji.
Muzeum będzie opowiadać historię Londynu od czasów rzymskich po współczesność. Wśród zapowiedzianych atrakcji są skarby biżuterii Cheapside Hoard, ceremonialny powóz Lord Mayor, rzymskie zabytki oraz fragment słynnego londyńskiego fatberga — ogromnej masy tłuszczu i odpadów znalezionej w kanalizacji Whitechapel.
W zbiorach muzeum znajduje się około siedmiu milionów obiektów. Na wystawach zobaczymy tylko ich część. Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji ma być sześciometrowe okno w podziemnej galerii, przez które będzie można obserwować prawdziwe pociągi Thameslink. Dawniej kolej dostarczała towary pod targowisko. Teraz stanie się częścią opowieści o mieście.
9. Nie tylko muzeum. Nowe miejsce spotkań w sercu Londynu
Twórcy London Museum chcą, aby Smithfield ponownie stało się miejscem spotkań mieszkańców. Pod historyczną kopułą zaplanowano przestrzenie na wydarzenia, warsztaty i występy. Pojawią się również restauracje, kawiarnie i sklepy.
Wśród pierwszych programów tematycznych znajdzie się London Tastes, poświęcony historii jedzenia w stolicy. Trudno o bardziej odpowiednie miejsce. Przez stulecia sprzedawano tutaj żywność. Teraz będzie można dowiedzieć się, jak zmieniały się kulinarne zwyczaje londyńczyków.
Otwarcie muzeum ma ożywić okoliczne ulice. Planowane są szersze chodniki, udogodnienia dla pieszych i rowerzystów oraz nowe przestrzenie publiczne. Drugi etap muzeum, obejmujący dawny Poultry Market, zaplanowano na 2028 rok.
10. London Museum — najważniejsze informacje
Planowane otwarcie: 28 listopada 2026 roku.
Bilety do galerii stałych: bezpłatne.
Lokalizacja: West Smithfield, City of London.
Najbliższa stacja: Farringdon.
Dojazd: Elizabeth line, Thameslink oraz linie metra Circle, Metropolitan i Hammersmith & City.
Aktualne godziny i rezerwacje można sprawdzić na oficjalnej stronie London Museum. W pobliżu znajdują się również Barbican i historyczny kościół St Bartholomew the Great.
11. Smithfield. Miejsce, które nigdy nie przestało żyć
Wyobraźmy sobie człowieka, który przez czterdzieści lat pracował w Smithfield. Wstawał wtedy, gdy większość londyńczyków dopiero zasypiała. Znał każdą rampę, każdy korytarz i każdy pub w okolicy. Wiedział, gdzie zimą najbardziej ciągnie chłodem, a gdzie przed świtem można dostać gorącą herbatę.
Dla niego Smithfield nie było zabytkiem. Było miejscem pracy, spotkań i codziennych rozmów. Częścią życia.
Za kilka lat przez te same hale będzie przechodzić dziecko, które przyjedzie z rodzicami zobaczyć rzymskie skarby, dawny powóz albo fragment londyńskiego fatberga. Nie usłyszy już wszystkich dawnych głosów. Nie poczuje zapachów targowiska. Ale być może dowie się, jak wyglądało życie ludzi, dzięki którym Londyn codziennie rano miał co jeść.
Bo historię wielkich miast najłatwiej opowiadać przez królów, wojny i monumentalne budowle. Znacznie trudniej pokazać codzienność ludzi, którzy przez pokolenia wykonywali ciężką pracę, często pozostając anonimowi.
Smithfield przypomina, że Londyn nie powstał wyłącznie dzięki architektom, bankierom i politykom. Powstał również dzięki poganiaczom bydła, rzeźnikom, tragarzom i ludziom pracującym wtedy, kiedy reszta miasta spała.
Przez niemal dziewięćset lat Smithfield było miejscem spotkań. I właśnie tym pozostanie.
Ostatnia aktualizacja: 3 listopada 2026 r.
