„Nigdzie się nie wybieram. Jestem tu szczęśliwa, a to jest mój dom”.
Ewa Gluza przyjechała do Wielkiej Brytanii w sierpniu 2003 roku, rok przed wejściem Polski do Unii Europejskiej. Nawet teraz, gdy Wielka Brytania znajduje się poza blokiem, nie ma zamiaru wracać.
„Zaraz po głosowaniu w sprawie Brexitu pomyślałam:„ O mój Boże, już nas nie chcą ”. Pamiętam, jak szłam do pracy i ludzie mówili mi: „Chcemy, żebyś została”.
Ewa Gluza
Obecnie 47-letnia Ewa jest przewodniczącą Oxford Polish Association (OPA), księgową w Oxford University’s Hertford College, a także prowadzi własną firmę księgową dla głównie polskich klientów samozatrudnionych.
Około 10% jej polskich klientów księgowych, w tym sprzątaczki, pracownicy służby zdrowia i pracownicy budowlani, wróciło do domu po Brexicie.
„Oczywiście wiele osób wraca teraz do kraju. Jednym z powodów jest Brexit, ale innym rodzice, którymi trzeba się opiekować, no i oczywiście niektórzy ludzie – zwłaszcza robotnicy – stracili pracę w wyniku pandemii. Niektórzy wrócili, by zobaczyć, jak wygląda sytuacja w Polsce, i stwierdzili, że jest całkiem nieźle”.
Ewa Gluza
„Nie ma powodu do odejścia”
Od czasu, gdy Wielka Brytania zagłosowała za Brexitem, wielu obywateli UE powróciło do swoich krajów, a tendencję tę przyspieszyła pandemia koronawirusa. Najnowsze dane pokazują, że w 2020 r. dziesiątki tysięcy osób więcej wyjechało niż przyjechało – to prawie 40-procentowy wzrost w stosunku do poprzedniego roku.
Polacy — największa grupa narodowa — nie są wyjątkiem. Oficjalne statystyki sugerują również, że liczba osób mieszkających w Wielkiej Brytanii spadła z ponad miliona w 2017 r. do 738 000 w 2020 r. Ale niektórzy są sceptyczni co do ich dokładności.
„Liczby te wydają się nieco dziwne, biorąc pod uwagę, że w tym samym czasie Home Office otrzymał od Polaków 1,1 mln wniosków do EU Settlement Scheme”.
Jakub Krupa, Polish journalist
Fakt, że tak wiele osób starało się pozostać w Wielkiej Brytanii, nie jest chyba zaskakujący, biorąc pod uwagę, jak bardzo są zakotwiczeni w swoich lokalnych społecznościach. Ewa Gluza mówi, że kiedy Polska przystąpiła do UE, OPA utworzyła polską szkołę z około 20 uczniami. Dziś jest ich około 250 plus lista oczekujących.
„Założyliśmy (OPA), aby spróbować zaangażować się w tutejszą społeczność, a nie być na zewnątrz. Chcieliśmy promować naszą kulturę, ale także uczyć ludzi, jak żyć w Wielkiej Brytanii; mamy popołudniowe herbaty i świąteczne obiady. Niektóre rodziny nadal zmagają się z barierą językową i oglądają polską telewizję, ale teraz jest to bardzo rzadkie.” „Większość rodzin mieszkających w Wielkiej Brytanii zdecydowała, że nie ma powodu, by wyjeżdżać. Czasami ich dzieci nie chcą wyjeżdżać.”.
Ewa Gluza
Unsettled status
Ale pozostanie w Wielkiej Brytanii po Brexicie nie było proste. Chociaż divorce deal dawał prawo do pozostania, obywatele UE musieli ubiegać się o pobyt za pośrednictwem EU Settlement Scheme.
Krzysia Balińska, koordynatorka Polish Migrants Organe for Change (POMOC), mówi, że trudności, na jakie natrafiło wielu ludzi, odegrały kluczową rolę w ich decyzji o opuszczeniu Wielkiej Brytanii i powrocie do domu.
„Kluczową kwestią dla Polaków po Brexicie jest brak jasności wokół EU Settlement Scheme. Nawet osoby, które otrzymały status osoby osiedlonej z Home Office, mają trudności, które nie istniały przed Brexitem: starając się o pracę, próbując uzyskać kredyt hipoteczny lub opiekę zdrowotną, ludzie są proszeni o udowodnienie swojego statusu imigracyjnego”.
Krzysia Balińska, coordinator for Polish Migrants Organise for Change (POMOC)
Balińska mówi, że brak fizycznego dowodu statusu rezydenta – który istnieje tylko w formie cyfrowej – pogorszył problemy. Spowodowało to również problemy dla osób na granicach, zwłaszcza gdy ludzie podróżują z innym dokumentem niż ten wymieniony w ich statusie cyfrowym – co prowadzi do zawrócenia niektórych osób lub nawet skierowania ich do ośrodków detencyjnych.
„Jest wiele osób, które nie złożyły wniosku o program w terminie, ponieważ rząd nie dotarł do nich z odpowiednimi kulturowo i językowo informacjami” – wyjaśniła, dodając, że inni odeszli z powodu różnych problemów administracyjnych lub z powodów rodzinnych.
Kłopoty biznesowe
W przypadku niektórych Polaków, jeśli Brexit zmusił ich do zastanowienia się nad przyszłością, COVID-19 podjął decyzję za nich. Krzysztof Dworny, 51 lat, prowadzący firmę minicab w Londynie, mieszka w Wielkiej Brytanii od 15 lat. Powiedział, że wiele firm prowadzonych przez Polaków zbankrutowało.
„Ledwo przeżyłem, tylko dlatego, że miałem kontrakt z jedną dużą polską firmą. Przez COVID upadła cała branża turystyczna, a oni nadal okradają ludzi zlecając im testy PCR. Jak tak dalej pójdzie, to turystyka już się nie podniesie”.
Krzysztof Dworny, runs a minicab firm in London
Biznes dla Krzysztofa komplikuje też rygorystyczny brytyjski reżim imigracyjny po Brexicie. Niedobór siły roboczej wpływa również na jego sektor — ale w złych stosunkach między Wielką Brytanią a Unią Europejską nie ma większych perspektyw na rozszerzenie przez rząd programów wizowych, aby umożliwić Polakom i innym Europejczykom powrót do kraju.
„Będą szukać pomocy i sprowadzać kierowców i innych pracowników z Filipin, Indonezji, Pakistanu i tak dalej.” „Teraz potrzebują pomocy, ponieważ toną. Ale kiedy otrzymają pomoc, podziękują ci, jak zawsze: „Wynoś się z naszego kraju”.
Krzysztof Dworny, runs a minicab firm in London
Ogromny napływ pracowników z UE do Wielkiej Brytanii był jednym z kluczowych powodów, dla których ludzie głosowali za Brexitem. Ironia polega na tym, że w niektórych sektorach trudno jest zastąpić odchodzących Polaków.
„Obecnie jest ogromny niedobór budowlańców. Prawie codziennie dzwonią do mnie firmy budowlane z prośbą o kontakt, bo nie mogą nikogo znaleźć. Muszą też teraz więcej płacić. Z powodu drogiego procesu wizowego będzie to trwało nadal”.
Ewa Gluza
Ewa Gluza uważa, że oferta wiz dla kierowców ciężarówek tej zimy powinna zostać rozszerzona na inne sektory.
Mile widziany — czy niemile widziany?
Innym czynnikiem przytaczanym przy wyjeździe Polaków z Wielkiej Brytanii jest istota samego Brexitu: Wielka Brytania nie jest już częścią UE.
„Ci, którzy wyjechali z powodu Brexitu, nie chcieli ograniczeń spowodowanych przebywaniem poza Unią Europejską. Albo nadszedł czas, aby wrócić do domu, gdzie były możliwości, albo poszukać pracy w innym miejscu w Europie, gdzie mieli większy szacunek dla ludzi pracujących”.
Krzysztof Dworny
Wyraźnie widać, że ciepłe przyjęcie i stopień asymilacji, jakich doświadczyła Ewa Gluza, nie są powszechne. Wyrażenie, którego użyli jej koledzy z Oksfordu po głosowaniu w sprawie Brexitu – „we want you to stay” – zostało słynne z wypowiedzi ówczesnej premier Theresy May, ponieważ w następstwie tego zakwestionowano prawa obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii.
Ale jako minister spraw wewnętrznych May sama zainicjowała politykę, którą wielu obwinia za tworzenie kultury wrogości wobec imigrantów. Krzysia Balińska z POMOC mówi, że dotyczy to dziś Polaków w Wielkiej Brytanii.
„Rząd nie wysyła inkluzywnych komunikatów w kierunku obywateli UE, co skutkuje wzrostem dyskryminacji w miejscu pracy i innych obszarach publicznych. Jest to część wrogiego środowiska, które brytyjskie instytucje generują wobec wszystkich migrantów”.
Krzysia Balińska
