Sadiq Khan i inni burmistrzowie w całej Anglii otrzymaliby nowe uprawnienia do podnoszenia podatków – i musieliby podlegać dodatkowej kontroli – zgodnie z planami popartymi przez wysoko postawioną grupę konserwatywną.
Wspierający konserwatystów ośrodek analityczny Onward opublikował nowy raport, w którym pokazuje, że Wielka Brytania jest jednym z „najbardziej scentralizowanych krajów” w rozwiniętym świecie i że mimo obietnic kolejnych rządów sytuacja raczej się pogarsza niż poprawia.
Ich dokument, poparty przez wpływową ponadpartyjną koalicję polityków, w tym burmistrza Manchesteru Andy’ego Burnhama, byłego kanclerza George’a Osborne’a, lidera West Yorkshire Tracy’ego Brabina, Sadiqa Khana i innych, wzywa rząd do wycofania się z „mikrozarządzania” angielskimi miastami i hrabstwami. W tym samym czasie Transport for London (TfL) musi stawić czoła nowym wymaganiom stawianym przez Whitehall, prosząc o długoterminową umowę finansową.
W dokumencie przedstawiono problemy związane z „nadmiernie scentralizowanym” systemem politycznym Anglii i zawarto 25 postulatów radykalnych zmian, w tym przyznania burmistrzom kontroli nad 1p z każdego 1 funta uzyskanego z podatku dochodowego na ich terenie. Stanowiłoby to równowartość 6 miliardów funtów rocznie w skali całego kraju – czyli około 250 milionów funtów dla Greater Manchester i West Midlands oraz około 200 milionów funtów dla West Yorkshire. W zamian burmistrzowie będą podlegać dodatkowej kontroli i odpowiedzialności, a także będą mieli większą kontrolę nad świadczeniem usług lokalnych, takich jak transport, infrastruktura cyfrowa i energia.
Burmistrzowie powinni mieć również prawo do wprowadzenia nowego „dodatku do stawki podatku od działalności gospodarczej” w celu sfinansowania projektów infrastrukturalnych, bez wymogu przeprowadzenia referendum, stwierdzają autorzy, dodając:
„Dodatek ten umożliwiłby burmistrzom pozyskiwanie funduszy na konkretne projekty infrastrukturalne, tak jak miało to miejsce w Londynie w przypadku budowy linii kolejowej Crossrail. Dwuprocentowy dodatek do podatku od przedsiębiorstw w regionie West Midlands pozwoliłby zebrać prawie 20 milionów funtów rocznie na finansowanie projektów infrastrukturalnych, a w regionie North of Tyne – prawie 5 milionów funtów”.
Podobny podatek mógłby sfinansować Crossrail 2 – plany budowy połączenia kolejowego północ-południe w stolicy, które cieszą się poparciem wszystkich partii, ale nie ma na nie gotówki.
W raporcie podkreślono jednak, że burmistrz Londynu ma znacznie większą siłę nabywczą niż jego odpowiednicy w innych częściach kraju. W 2019 r. wydatki ratusza na usługi w przeliczeniu na głowę mieszkańca wyniosły 687 funtów – ponad 1,6 razy więcej niż w Greater Manchester (424 funty) i prawie 10 razy więcej niż w West Midlands.
Stwierdzili jednak, że nawet poziom kontroli Londynu nad finansami publicznymi musi zostać zwiększony, ponieważ pozostaje on w tyle za europejskimi odpowiednikami:
„Ostatecznym celem nie powinno być jedynie wyrównanie pozycji Londynu, jak sugeruje Levelling Up White Paper – powinniśmy szukać możliwości pójścia dalej. Według standardów międzynarodowych Londyn ma dość ograniczone możliwości sprawowania kontroli”.
„Raport ten w porę przypomina o korzyściach, jakie przynieśli burmistrzowie oraz o tym, że rząd musi spełnić swoją retorykę – nie tylko rozszerzając system burmistrzowski na nowe miejsca, ale także pogłębiając i wzmacniając rolę burmistrzów tam, gdzie już oni istnieją”.
Sadiq Khan, Mayor of London
„Mayoral Experiment musi teraz doprowadzić do Mayoral Moment: silniejszych i liczniejszych burmistrzów”.
Michael Gove MP, Secretary of State for Levelling Up, Housing and Communities
